Ένας εναλλακτικός δρόμος: Η ομότιμη προοπτική
From P2P Foundation
Tων Βασίλη Κωστάκη και Γιώργου Παπανικολάου
Πώς μπορούμε να αλλάξουμε τον κόσμο σήμερα; Έπειτα από αρκετά χρόνια βιομηχανικού καπιταλισμού και αποτυχημένων «κομμουνιστικών» καθεστώτων, κάποιοι σήμερα μιλάνε για μια εναλλακτική προσέγγιση: την ομότιμη προοπτική. Στην οικονομία της πληροφορίας (π.χ. παραγωγή κώδικα λογισμικού, γνώσης, πολιτισμού), με τη βοήθεια του διαδικτύου, αναδύονται νέες, συνεργατικές μορφές παραγωγής, διακυβέρνησης και ιδιοκτησίας που συνθέτουν το ομότιμο κίνημα. Εγχειρήματα όπως το Ελεύθερο Λογισμικό/Λογισμικό Ανοικτού Κώδικα (ΕΛ/ΛΑΚ) και η ηλεκτρονική εγκυκλοπαίδεια Βικιπαίδεια (Wikipedia) αποδεικνύουν ότι ο ομότιμος τρόπος παραγωγής, τουλάχιστον στην άυλη οικονομία, μπορεί να ανταγωνιστεί και να υπερσκελίσει τον καπιταλιστικό ή τον γραφειοκρατικό τρόπο. Ακολουθούν τα βασικά σημεία της ομότιμης προοπτικής από τον Michel Bauwens**, ιδρυτή του διεθνούς ιδρύματος για τις ομότιμες εναλλακτικές (P2P Foundation) και ηγετική φυσιογνωμία της ομότιμης σκέψης:
Το σημερινό κοινωνικοοικονομικό σύστημα έχει υιοθετήσει μια εγγενώς αρρωστημένη διττή λογική:
Βασίζεται σε μια εσφαλμένη αντίληψη αφθονίας σε έναν πεπερασμένο υλικό κόσμο. Ασπάζεται την αέναη υλική παραγωγή και κατανάλωση σε έναν κόσμο με περιορισμένους φυσικούς πόρους. Προωθεί τη ψευδαίσθηση της έλλειψης πόρων στην πνευματική, άυλη παραγωγή. Αντί να επιτρέπει τον κοινωνικό πειραματισμό και καινοτομία, ορθώνει νομικούς και τεχνικούς φραγμούς (π.χ. copyright, πατέντες) για να εμποδίσει την ελεύθερη συνεργασία με σκοπό την ιδιωτική κερδοφορία.
Συνεπώς, προτεραιότητα για την επίτευξη ενός βιώσιμου συστήματος αποτελεί η αναστροφή της παραπάνω λογικής. Το ανεστραμμένο είδωλό της θα βασίζεται:
Στην ουσιαστική συνειδητοποίηση του πεπερασμένου των φυσικών πόρων. Στην προώθηση της ελεύθερης συνεργασίας, τροποποιώντας την αδιαλλαξία των πατέντων και των copyright.
Οι ιεραρχίες, οι αγορές, ακόμα και η δημοκρατία, αποτελούν μηχανισμοί κατανομής περιορισμένων πόρων μέσω της εξουσίας, των τιμών ή της διαπραγμάτευσης. Δεν είναι απαραίτητες στη δημιουργία και ανταλλαγή άυλης αξίας, που μπορεί να πραγματοποιηθεί με μορφές ομότιμης διακυβέρνησης. Οι αγορές, σαν μηχανισμοί διαχείρισης των περιορισμένων φυσικών πόρων, είναι ανάγκη να διαχωριστούν από την ιδέα του καπιταλισμού, που αποτελεί ένα σύστημα απεριόριστης ανάπτυξης. Η δημιουργία άυλης αξίας, που χρειάζεται να γίνει κυρίαρχη σε έναν μετα-υλικό κόσμο, θα χαρακτηρίζεται από την ενίσχυση του ομότιμου τρόπου παραγωγής. Η ομότιμη παραγωγή οδηγεί σε μεγαλύτερη κοινωνική ευτυχία γιατί:
Βασίζεται στην ανώτερη μορφή κινήτρων του ατόμου, τα εσωτερικά θετικά κίνητρα. Βασίζεται στην υψηλότερη μορφή συλλογικής συνεργασίας μέσω της οποίας επωφελούνται όλοι (συμμετέχοντες, κοινότητα, παγκόσμιο σύστημα).
Η ομότιμη διακυβέρνηση, η από τα κάτω προς τα πάνω μορφή συμμετοχικής λήψης αποφάσεων που εμφανίζεται στα ομότιμα εγχειρήματα, είναι περισσότερο αποτελεσματική από την αντιπροσωπευτική δημοκρατία και θα έχει την τάση να ενισχύεται στην άυλη παραγωγή. Ωστόσο, μπορεί να αντικαταστήσει τις αντιπροσωπευτικές δομές μόνο στη σφαίρα της αφθονίας. Αυτό που χρειαζόμαστε είναι πολιτικές δομές που δημιουργούν συγκλίσεις ανάμεσα στα ατομικά και συλλογικά συμφέροντα. Η ομότιμη ιδιοκτησία, το νομικό και θεσμικό πλαίσιο (π.χ. άδειες General Public Licenses ή μορφές Creative Commons) για την κοινωνική αναπαραγωγή των ομότιμων έργων, είναι εγγενώς πιο «διανεμητική» σε σχέση με την κρατική/δημόσια ή αποκλειστική ατομική ιδιοκτησία. Η ομότιμη ιδιοκτησία θα τείνει να αποτελεί την κυρίαρχη μορφή στο χώρο της άυλης παραγωγής (που συμπεριλαμβάνει το σχεδιασμό φυσικών/υλικών προϊόντων). Το κράτος πρέπει να μετουσιωθεί από προστάτης των κυρίαρχων συμφερόντων σε αντικειμενικό και αποφασιστικό ρυθμιστή των σχέσεων ανάμεσα στην τριάδα: δημόσιος τομέας, ιδιωτικός τομέας και της άμεσης κοινωνικής παράγωγης (ομότιμη παραγωγή). Η καλύτερη εγγύηση της διάδοσης της ομότιμης λογικής στον κόσμο της φυσικής παραγωγής είναι η κατανομή των πάντων, δηλαδή των μέσων παραγωγής στα χέρια ατόμων και κοινοτήτων, έτσι ώστε να μπορούν να ενταχθούν στην κοινωνική συνεργασία. Ενώ ο κόσμος της άυλης παραγωγής θα χαρακτηρίζεται από την ομότιμη λογική της μη αμοιβαίας γενικευμένης ανταλλαγής, ο ομότιμα ενημερωμένος κόσμος της υλικής παραγωγής θα χαρακτηρίζεται από εξελισσόμενες μορφές αμοιβαιότητας και ουδέτερης ανταλλαγής. Χρειάζεται να μετακινηθούμε από μια κενή και αναποτελεσματική αντικαπιταλιστική ρητορεία, σε μια εφευρετική μετα-καπιταλιστική δημιουργία. Η ομότιμη θεωρία, σαν απόπειρα δημιουργίας μιας θεωρίας που επιτρέπει την κατανόηση της ομότιμης παραγωγής, διακυβέρνησης και ιδιοκτησίας και τα συνωδά παραδείγματα και συστήματα αξιών των ανοικτών και ελεύθερων, συμμετοχικών και προσανατολισμένων στα κοινά κοινωνικών κινημάτων, βρίσκεται στη μοναδική θέση να παντρεύει την κύρια αξία του φιλελευθερισμού (Δεξιά), την ελευθερία του ατόμου, με τις κύριες αξίες της Αριστεράς, την ισότητα και την αλληλεγγύη. Στην ομότιμη λογική, το ένα είναι η προϋπόθεση του άλλου και ο συνεργατικός ατομισμός παντρεύει την ισότητα και την ελευθερία σε ένα πλαίσιο χωρίς καταναγκασμό.
Ψάχνοντας μια απάντηση στο ερώτημα με το οποίο άρχισε αυτό το άρθρο, ισχυριζόμαστε πως το ομότιμο κίνημα μας δείχνει το δρόμο. Ας δημιουργήσουμε, λοιπόν, τον κόσμο που θέλουμε, μέσα στον κόσμο που θέλουμε να ξεπεράσουμε.
Δείτε επίσης τις σελίδες μας Greek language, Greece και το P2P blog στα Ελληνικά (http://bloggr.p2pfoundation.net/)
